BB008 – Cholesterol en ‘cholesterol’

In dit artikel zal ik de basiskennis over cholesterol en het andere cholesterol bespreken. We zullen een onderscheid maken tussen het molecuul cholesterol en cholesterol zoals het bij veel mensen bekend is, wat het belangrijkste is om over cholesterol te weten voor jouw eigen gezondheid en hoe jij er invloed op hebt. Hierop volgt een artikel dat dieper ingaat op atherosclerose en de rol van lipoproteïnes daarin, met meer diepgaande informatie.

De informatie uit deze blogpost komt uit dit interview van Rhonda Patrick, PhD, met Dr. Ronald Krauss, MD. In het interview bespreekt Dr. Krauss zijn ervaring in het onderzoek naar cholesterol, lipoproteïnes, voeding en hart- en vaatziektes. Het is een gesprek tussen twee professionals, dus erg diepgaand. Ik heb hier de essentie ervan in figuren en een korte tekst samengevat.

Wat is cholesterol?

wat is cholesterol
Overzicht van cholesterol en lipoproteines

Met cholesterol wordt vaak 1 van 2 dingen bedoeld: 1) het molecuul cholesterol of 2) de dragers van cholesterol in het bloed, de lipoproteines. Om duidelijk onderscheid te maken, zal ik met de term ‘cholesterol’ naar het molecuul verwijzen en ‘lipoproteïnes’ gebruiken als verzamelnaam voor HDL, LDL etc.

Cholesterol als molecuul is een vetoplosbare stof dat het lichaam zelf aanmaakt of uit voeding haalt. Cholesterol is de basis van veel hormonen en is belangrijk voor gezonde celmembranen en zenuwcellen.

Cholesterol in de volksmond betekent vaak HDL of LDL, de cholesterol-dragende structuren in het bloed. In vaktermen vallen HDL en LDL onder lipoproteïnes = veteiwitten.
Lipoproteïnes zijn in meerdere categoriën en subcategoriën onder te verdelen. Daar kom ik later op terug.

Functies Van Cholesterol

wat doet cholesterol
Overzicht van de functies van cholesterol als molecuul in het lichaam

Ik merkte al op dat het lichaam zelf cholesterol aanmaakt en dit gebeurt ook wanneer er te weinig cholesterol via de voeding binnenkomt. Cholesterol is namelijk een essentiële bouwstof voor het lichaam!
Cholesterol is nodig voor gezonde celmembranen in alle cellen, maar ook superbelangrijk voor de aanmaak van myeline. Myeline is het isolatiemateriaal dat zenuwcellen beschermt en goed laat werken. Het grootste deel van het cholesterol in het lichaam bevindt zich dan ook in de hersenen.
Cholesterol is ook de grondstof waarmee veel hormonen worden gemaakt, zoals de geslachtshormonen (testosteron, estrogeen), cortisol (een stress hormoon), aldosteron (betrokken bij bloeddruk) en vitamine D (o.a. voor calcium huishouding).
Daarnaast is cholesterol ook uiterst belangrijk voor de vertering en opname van vet. Cholesterol wordt omgezet naar galzouten of direct toegevoegd aan gal. In de vertering van vetten werken galzouten en cholesterol om vetten in suspensie te houden (zie ook de post over vetvertering).

Gelukkig kan het lichaam zelf cholesterol maken om aan alle behoeftes te voorzien, maar natuurlijk is het makkelijker om de cholesterol uit voeding te halen of uit het gebruikte gal te recyclen. Daarbij merkt Dr. Krauss op dat de inname van cholesterol via voeding een verwaarloosbaar effect heeft op het totale cholesterol in het bloed (onthoud: cholesterol moleculen, niet de LDL/HDL). Daarnaast kan de afvoer van cholesterol worden aangepast op de inname (meer inname betekent ook meer afvoer via het gal). Dus wees niet ongerust om eens lekker een eitje of twee te nemen bij het ontbijt ;-).

Lipoproteïnes: wat zijn het

lipoproteines overzicht
Schematische weergave van de hoofdcategorien van lipoproteines in het lichaam

Ik benoemde lipoproteïnes als veteitten. Dat is de letterlijke vertaling van de term, maar ook hoe deze structuren in elkaar zitten. Het zijn druppeltjes vet en vetoplosbare stoffen, zoals cholesterol, die bij elkaar worden gehouden door grote eiwitten. De eiwitten maken de vetdruppels wateroplosbaar en daardoor vervoerbaar via het bloed.
Er zijn meerdere soorten lipoproteïnes, te onderscheiden door de eiwitten aan de buitenkant, de samenstelling van vetten en cholesterol, maar ook dichtheid en grootte. Het meest bekende onderscheid is op basis van dichtheid:

  • VLDL: Very Low Density Lipoprotein – Lage dichtheid en bevat relatief veel vet (triglyceriden).
  • IDL: Intermediate Density Lipoprotein – Gemiddelde dichtheid en bevat minder vet en meer cholesterol dan VLDL.
  • LDL: Low Density Lipoprotein – Lage dichtheid (maar hoger dan IDL) en bevat het meeste cholesterol en het minste vet t.o.v. VLDL en IDL.
  • HDL: High Density Lipoprotein – Hoogste dichtheid van alle lipoproteines, maar bevat het minste vet en cholesterol.
  • Chylomicron: Een lipoproteine gemaakt in de darmen wat bijna geheel met vet gevuld is, net opgenomen via de voeding.

VLDL en HDL worden gemaakt door de lever. VLDL verandert van IDL naar LDL gedurende zijn reis door het lichaam, waarbij steeds meer vet wordt afgegeven en er dus relatief veel cholesterol overblijft. LDL wordt uiteindelijk weer opgenomen door de lever en gerecycled.

Functie van lipoproteïnes

lipoprotein functies
De belangrijkste taken van de soorten lipoproteines in het lichaam

Verreweg de belangrijkste functie van lipoproteïnes is het transport van triglyceriden (vetten) naar alle weefsels in het lichaam. Chylomicrons vervoeren vet afkomstig van voedsel naar weefsels en de lever. In de lever wordt het vet verpakt in VLDL’s. VLDL’s leveren vetten af aan weefsels in het lichaam en veranderen daardoor naar IDL’s en LDL’s.
Samen met de vetten, worden ook andere vetoplosbare voedingsstoffen verpakt in lipoproteïnes, zoals vetoplosbare vitamines, cholesterol, en fosfolipiden (vetten in het celmembraan). Let dus op dat, hoewel het transport van cholesterol een effect is van VLDL, IDL en LDL, dit niet de primaire functie is van deze lipoproteïnes.

HDL wordt ook door de lever gemaakt en heeft als belangrijkste functie het transport van overmatig cholesterol uit het lichaam terug naar de lever. Dit gebeurt doordat HDL direct cholesterol aan de lever aflevert, of door cholesterol van weefsels aan VLDL, IDL of LDL af te geven. Ook HDL draagt vetoplosbare vitamines bij zich.

Conclusies

Kort samengevat, dit is het belangrijkste om te onthouden:

  • Cholesterol is een belangrijke bouwstof in het lichaam en de hoeveelheid cholesterol in het lichaam is nauwelijks afhankelijk van hoeveel cholesterol je eet.
  • De lipoproteïnes VLDL, IDL, LDL en chylomicrons vervoeren vetten naar weefsels.
  • Het lipoproteïne HDL vervoert overmatig cholesterol vanuit het lichaam af naar de lever voor recycling.
  • Lipoproteïnes vervoeren ook en cholesterol en vetoplosbare vitamines.

En hiermee ben je nu bekent met hoe cholesterol en ‘cholesterol’ werkt en wat het doet. Waarschijnlijk denk je: “Leuk gedaan, Dagmar, maar je hebt mijn echte vraag niet beantwoord. Want het belangrijkste dat ik over cholesterol wil weten is hoe het werkt met hart- en vaatziektes. Dat is toch de rede dat mensen ziek worden van cholesterol en verzadigd vet!?”

Deze vraag is niet eenvoudig te beantwoorden. Dr. Krauss, die hier zijn hele carrière aan heeft gewerkt, maakte dit punt erg duidelijk tijdens het interview. Omdat het antwoord zo complex is, zal ik het in de volgende blogpost bespreken: BB009 – ‘Cholesterol’ en hart- en vaatziektes.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *