BB009 – ‘Cholesterol’ en hart- en vaatziektes

In dit artikel zal ik de basiskennis over ‘cholesterol’ (lipoproteïnes) en hart- en vaatziektes bespreken. Wat is de relatie tussen LDL en hart- en vaatziektes en hoe speelt voeding hierbij een rol. Hieraan vooraf gaat een artikel over cholesterol en lipoproteïnes, wat de basis vormt voor de stof in dit artikel.

De informatie uit deze blogpost komt uit dit interview van Rhonda Patrick, PhD, met Dr. Ronald Krauss, MD. In het interview bespreekt Dr. Krauss zijn ervaring in het onderzoek naar cholesterol, lipoproteïnes, voeding en hart- en vaatziektes. Het is een gesprek tussen twee professionals, dus erg diepgaand. Ik heb hier de essentie ervan in figuren en een korte tekst samengevat (zo kort als ik kon 😉 ).

Vaatziekte-veroorzakende eigenschappen

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: hoog LDL cholesterol is niet de oorzaak van hart- en vaatziektes! Deze kwestie is veel ingewikkelder dan dat! Dr. Krauss noemt de volgende eigenschappen die voorspellend zijn voor het krijgen van cardiovasculaire problemen, zogenaamde vaatziekte-veroorzaakde dyslipidemie (atherogenic dyslipidemia):

  1. Een hoog gehalte vrije triglyceriden in het bloed.
  2. Laag HDL cholesterol.
  3. Hoog gehalte kleine, dichte LDL deeltjes.
Vaatziekte-veroorzakende eigenschappen
Samenvatting van de drie vaatziekte-veroorzakende eigenschappen.

Let op: deze eigenschappen zijn niet persé de oorzaak van cardiovasculaire ziektes, maar komen veel voor bij mensen die hieraan lijden. Ze zijn voorspellend, niet causaal. Daarbij moeten de eigenschappen ook samen voorkomen in dezelfde persoon.

Wat is sdLDL

In de vorige post suggereerde ik al dat de lipoproteïnes grofweg zijn ingedeeld in categoriën, maar dat er ook subcategoriën zijn. Meestal is het niet nodig die te weten voor een algemeen begrip, maar in bij atherosclerose speelt de LDL onderverdeling een belangrijke rol.
Dr. Krauss maakt het onderscheid duidelijk tussen small dense LDL (NL: kleine LDL met hoge dichtheid) (sdLDL) en large buoyant LDL (NL: grote LDL die drijven) (lbLDL). In het figuur staan de belangrijkste onderscheidende eigenschappen samengevat.

sdLDL vs lbLDL NL
Belangrijkste verschillen tussen small dense LDL en large buoyant LDL deeltjes in het lichaam

A) lbLDL en sdLDL verschillen in grootte en hoe makkelijk ze aan de vaatwand blijven plakken. sdLDL blijft veel makkelijker aan de vaatwand plakken en is een stukje kleiner dan lbLDL. Wanneer de vaatwand is beschadigd en er openingen in het vaatepitheel zijn, is het dus makkelijker voor sdLDL om achter het vaatepitheel terecht te komen dan voor lbLDL.
B) De lever heeft speciale receptoren om LDL deeltjes uit het bloed weg te vangen en te recyclen. lbLDL deeltjes passen veel beter op de LDL receptor en worden sneller weggevangen uit het bloed. sdLDL is zo klein dat de receptor moeite heeft om sdLDL deeltjes vast te houden, waardoor sdLDL deeltjes gemiddeld langer in het bloed achterblijven.

Het gevaar van sdLDL bij atherosclerose

Er zijn een aantal andere eigenschappen van lipoproteïnes en LDL deeltjes in het algemeen die sdLDL een atherosclerotische eigenschap kunnen geven.

  • Lipoproteïnes vangen bacteriële gifstoffen weg uit het bloed. De lever neemt de lipoproteïnes vervolgens op om gifstoffen onschadelijk te maken. Alle lipoproteïnes hebben deze eigenschap, niet alleen LDL.
  • LDL deeltjes kunnen beschadigde vetten bevatten afhankelijk van het soort van dat iemand eet. Meervoudig onverzadigde vetten raken veel sneller beschadigd dan verzadigde vetzuren. Beschadigde vetzuren wekken een ontstekingsreactie op.
  • Ontsteking is bepalend voor het verloop van atherosclerose. Ontsteking is schadelijk voor de vaatwand, zeker als de oorzaak niet wordt opgelost en de irritatie blijft bestaan.
  • Patiënten met hart- en vaatziektes hebben meer sdLDL deeltjes in hun bloed dan gezonde controles.

Deze eigenschappen, samen met de specifieke eigenschappen van sdLDL, geven een aannemelijkere theorie voor het ontstaan van atherosclerose dan door alle LDL deeltjes op een hoop de schuld te geven:
sdLDL deeltjes kunnen atherosclerose en hart- en vaatziektes veroorzaken doordat ze

  1. beschadigde vetten bevatten en gifstoffen binden (en daardoor ontsteking veroorzaken),
  2. relatief lang in het bloed achterblijven en
  3. makkelijk vast komen te zitten in een beschadige vaatwand.

Voeding en hart- en vaatziektes

Ik verwacht dat je het met mij eens bent dat het belangrijk is om zo min mogelijk sdLDL te hebben als we hart- en vaatziektes willen voorkomen. Dr. Krauss geeft ook aan welke relaties er zijn tussen voeding en lipoproteïnes.

Voeding en lipoproteines
Overzicht van het effect van voeding op de belangrijkste lipoproteine klassen
  • Het eten van verzadigd vet verhoogt de hoeveelheid lbLDL deeltjes, maar niet de sdLDL deeltjes. Het gevolg is waarschijnlijk een hoger totaal LDL deeltjes, maar we hadden al gezien dat meer LDL niet persé een probleem is. Daarnaast verhoogt verzadigd vet ook de hoeveelheid HDL deeltjes, wat waarschijnlijk beschermend is.
  • Onverzadigde vetten van plantaardige oliën verlagen totaal LDL maar ook HDL.
  • Een hoog-koolhydraat dieet verlaagt totaal LDL en lbLDL, maar verhoogt de hoeveelheid sdLDL. Dit effect is groter bij een hoge inname van suiker, specifiek fructose.

Het valt je vast op dat het dieet dat als hartbeschermend is aangedragen (laag verzadigd vet, plantaardige oliën, koolhydraatrijk) juist het meest sdLDL verhoogt! Naar mijn mening is het dan ook niet verrassend dat er steeds meer hartproblemen zijn sinds de introductie van dit ‘hartbeschermende’ dieet. Daarbij komt nog dat de chronische ziektes waar de westerse wereld mee kampt (diabetes type II, obesitas, Alzheimer’s, kanker) allemaal aan elkaar gerelateerd zijn via ditzelfde hartverwoestende voedingspatroon!

Statines en hart- en vaatziektes

Statines zijn het medicijn dat standaard wordt voorgeschreven aan mensen met een verhoogd risico op een hartaanval. Statines helpen de lever om LDL deeltjes met de LDL receptor op te nemen. sdLDL wordt weliswaar minder goed opgenomen door de receptor, maar toch goed genoeg op het risico op een hartaanval flink te verminderen.
Statines verlagen zeer effectief totaal LDL, maar zijn niet zonder bijwerkingen. Dr. Krauss benadrukt daarom het belang van een zorgvuldige selectie van mensen met een verhoogd risico. In de juiste groep patiënten zijn statines mogelijk levensreddend, maar bij gezonde mensen zijn de bijwerkingen niet te rechtvaardigen. Enkel verhoogd LDL is niet voldoende indicatie om statines te nemen, ook de andere risicofactoren moeten aanwezig zijn (zoals we die eerder benoemd hebben).
Dr. Krauss verwacht dat het aannemen van een ander voedingspatroon om sdLDL te verminderen voordelig zal zijn, maar merkt op dat daar nog geen goede studies naar zijn gedaan. Die zijn erg duur, zegt hij, en er zijn geen grote belanghebbers die daar het geld voor over hebben. Het is dus aan de arts en patiënt samen om de overweging te maken op basis van het bewijs dat er nu is.

Samenvatting

  • Verhoogd totaal LDL cholesterol is op zich geen risico op hart- en vaatziektes.
  • Deze drie factoren samen worden vaatziekte-veroorzakende eigenschappen genoemd:
    • Hoog gehalte vrije triglyceriden
    • Laag HDL cholesterol
    • Hoog sdLDL cholesterol
  • LDL cholesterol is onder te verdelen in veel subcategoriën, waaronder sdLDL en lbLDL.
  • Een hoog-suiker dieet verhoogt de risicofactoren op hart- en vaatziektes, terwijl een hoog-verzadigd-vet dieet deze juist verlaagt.

Natuurlijk is er nog veel meer te vertellen over hart- en vaatziektes en er wordt nog veel onderzoek naar gedaan. Dat zullen we moeten bespreken in een volgende blogpost. Hier staat in ieder geval een overzicht van de gedachtes van een expert op dit gebied, Dr. Ronald Krauss, zoals ik dat heb kunnen opmaken uit het interview. Ik hoop dat het een nieuw perspectief en verheldering geeft van dit belangrijke maar ook ingewikkelde onderwerp.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *